NADSKAWIE @@ grupa

Strona 1

Wyłoniła się z Klubu Pracy Twórczej BESKIDNICY na przełomie 1981/1982 roku. Jej założycielem i głównym kreatorem był
poeta Jerzy Roman JAGLARZ (1939-1988). Po latach pracy redakcyjnej w Krakowie wrócił do rodzinnego miasta i w 1979
roku związał się z BESKIDNIKAMI, klubem założonym przez Zbigniewa Jurczaka w 1969 roku. Klub grupował początkowo
plastyków (M.Mąsior, R.Kurdziel, S.Stróż, W.Ochman, Z.Jurczak) dla których bazą plenerową był dwór Zegadłowicza w Gorze-
niu. W latach 1970-1971 dołączyli: Anna i Stanisław Jankowscy, Tadeusz Kurnik, Krystyna Sowińska, Józef Ogiegło, Zdzisław
Wiśniewski, Marek Brzeźniak, Kazimierz Rauch, Maria Koman, Stanisław Kołaczyk, Stanisław Konicki, Stanisława i Roman
Płaszewscy, Karol Hyziński, Ewa Kuciara, Adolf Słoboda. Opiekę artystyczną i patronat ideowy objął „ostatni z Czartaka” -
Franciszek SUKNAROWSKI. Chcąc sformalizować działalność grupy (plenery, wystawy, finansowanie) Beskidy, bo taką nazwę
nosili, i wspomóc Muzeum w Gorzeniu, Z. Jurczak z pomocą A. Rudla organizuje jesienią 1971 roku Towarzystwo Miłośników
Ziemi Wadowickiej z siedzibą w swoim mieszkaniu przy ul. Zatorskiej 7. Grupa, którą cały czas prowadziłem, była podstawo-
wą formą działań Towarzystwa.
  W kilka lat później (1975) przy Towarzystwie powstał kabaret „U Emila” (Z. Jurczak, Adam Świdziński, Maria Nicieja, Józef
Peszel, Barbara Hotowy, Władysław Jochimczyk) Te dwie formy artystyczne przyjęły nazwę Wadowicki Klub Pracy Twórczej
BESKIDNICY. Kabaret zasilali twórczością krakowscy poeci Adam Ziemianin i Henryk Cyganik, nawiązaliśmy bliski kontakt
z grupą plastyków ONDRASZEK z Bielska Białej a w 1977 roku zorganizowałem w Ponikwi pierwszy z kilkunastu w historii,
ogólnopolski plener malarski. Zapleczem lokalowym działalności była GARSONIERA, klub osiedlowy na Kopernika, gdzie mia-
łem pół etatu. W 1979 roku do Beskidników dołączyli: Jerzy Roman Jaglarz i Jan Fidziński. Po latach przyznali się, że było
to ich zadanie partyjne z powodu politycznego charakteru programów kabaretowych Z. Jurczaka. Sami zrealizowali jeden
autorski program w 1980 roku (wystawialiśmy go kilka razy w klubie PIGUŁA)), który na przeglądzie w Nowym Sączu okazał
się plajtą. Byłem akompaniatorem i zwiałem zaraz po występie, bo wiedziałem, że nie tego oczekiwano od kabaretu z Wado-
wic. Była to klęska dla Beskidników, znanych w środowisku z wcześniejszych produkcji. Czasy były gorące a kabaret był nie
tylko rozrywką, formą odreagowania, ale edukatorem politycznym. Po tych doświadczeniach współpracy, twórczość kabare-
towa Jaglarza i Fidzińskiego stawała się coraz bardziej aktualna i nośna politycznie, często też zasilała scenariusze progra-
mów które realizowałem. Wiosną 1981 roku zorganizowaliśmy dla wadowickiej Solidarności koncert w domu kultury pod
nazwą Kultura bez cenzury. Z perspektywy czasu mogę napisać, że druga połowa lat siedemdziesiątych była najlepszym
okresem twórczości grupy.
  W kwietniu 1980 roku, na małej biesiadzie, postanowiliśmy wydać jednodniówkę. Z marszu, na starej maszynie Remington
opracowałem pierwsze cztery składanki Beskidników z okazji Dni Wadowic. Odbitki na papierze kredowym w nakładzie
po 200 egzemplarzy wykonała drukarnia w Rynku. Skład i justowanie robił mistrz Józef Płonka, który zawsze wspierał mnie
swoją wiedzą. Tak zaczęła się działalność wydawnicza Towarzystwa. Później były dwa numery katalogu Beskidnicy z poezją
i grafiką. Pierwszy zeszyt Nadskawia składany i drukowany był w Tarnowie, bo tam brat Adam, redaktor, miał znajomości
do czasu nim go internowano. Stan wojenny trochę zahamował naszą działalność, ale nie zamknięto nam lokalu przy Kościel-
nej 4, bo Towarzystwo, rejestrowane w 1971 w Krakowie, jakoś nie figurowało w spisie bielskim.
   Wiosną 1982 roku Jurek Jaglarz, jako delegat Towarzystwa pojechał na zjazd Beskidzkiego Towarzystwa Społeczno Kultu

Strona 2

ralnego w Bielsku Białej. Tam spotkał kolegę ze studiów, redaktora Jana Dworaczka, który Jurka zatrudnił jako swojego
zastępcę w Beskidzkiej Oficynie. Tak zaczął się trzyletni okres koniunktury wydawniczej Towarzystwa. J. Jaglarz razem
z kuzynem, dr Jackiem Kajtochem, literaturoznawcą z UJ, zaczął organizować grupę literacką. Namówił już wcześniej
Tadeusza Stolarza, poetę z Wadowic i jak twierdził, Janinę Barbarę Górkiewiczową z Mucharza.
Pojechaliśmy moim trabantem na spotkanie z pisarką. Idziemy pod górę, przez ogród, pod schody, pani Janina czeka
na ganku. Jurek wtedy do mnie: - Przedstaw mnie. Dokonałem prezentacji, bo Janinę Górkiewiczową znałem jeszcze
z czasów licealnych. Okazało się, że Jurka znajomość miała jedynie formę korespondencyjną.
   Zaczęliśmy jeździć do Krakowa i Bielska na spotkania organizacyjne. Nie udało się namówić ambitnego ponad możliwości
twórcze Adama Ryszarda Fajfera z Gorzenia. Obok Jerzego Jaglarza, Jacka i Anny Kajtochów, Janiny Górkiewiczowej i Tade-
usza Stolarza, do grupy w 1983 dołączył Stanisław Franczak rodem z Marcówki, w 1984 Bolesław Taborski zamieszkały
w Londynie i w 1986 Jerzy Fiutowski. Z grupą na stałe, jako ilustratorzy wydań, współpracowali plastycy z KPT Beskidnicy:
KK. Sowińska, M. Brzeźniak, J. Fidziński, Z. Jurczak, T. Kurnik, J. Ogiegło.
   Na mocy porozumienia z BTSK, gdzie zostałem zatrudniony jako sekretarz redakcji, zaczęliśmy wydawać Bibliotekę
NADSKAWIA, bibliofilską serię wydawniczą. W tej serii, oprócz autorskich publikacji członków grupy, ukazał się m.in. reprint
żartu literackiego okresu międzywojennego, czyli antologia poezji murzyńskiej NIAM-NIAM E. Zegadłowicza i E. Kozikowskie-
go, poezje i proza E. Zegadłowicza, album SNY; ilustracje Stefana Żechowskiego do Motorów Zegadłowicza, antologia
literacka Nadskawia J. Kajtocha.
   Periodyk Towarzystwa NADSKAWIE stał się de facto matecznikiem grupy literackiej o tej samej nazwie i niejako z automa-
tu, organem publicystycznym grupy. Jej animator Jerzy Roman Jaglarz pisał we wstępie do pierwszego wydania NADSKA-
WIA: Chcemy, aby nasz periodyk służył kulturze umysłowej i artystycznej, aby dokumentował obyczaje ludzi zamieszkują-
cych ten region, by dawał możliwie najpełniejszy zapis tego, co się tu wydarzyło i dzieje obecnie. Marzy nam się,
by NADSKAWIE łączyło w sobie wszystkie środowiska, aby pobudzało aktywność intelektualną i społeczną, aby w szerokim
zakresie uwzględniało na swych łamach problematykę współczesną ukazując równocześnie całą złożoność tradycji historycz-
nej tej Ziemi, z której wyrośliśmy sercem, do spraw ludzi i zdarzeń przywierając (Nadskawie 1981).
    Literaturoznawca UJ, profesor Krzysztof Woźniakowski tak scharakteryzował podstawowe założenia grupy (1984):
Dla grupy NADSKAWIE najważniejszym spoiwem jest bowiem nie wspólnota założeń estetycznych czy nawet ideowych -
co charakteryzowało Czartak - lecz podobieństwo postawy społecznej, na którą składają się trzy wzajemnie uzupełniające
się czynniki: generalne przekonanie o szczególnej, kulturotwórczej roli regionów pozastołecznych, emocjonalny stosunek
do Ziemi Wadowickiej - ze względów rodzinnych lub świadomego wyboru „bliższej Ojczyzny” wszystkich członków
Nadskawia, wreszcie chęć aktywnego włączenia się w rozwój kulturalny wybranego skrawka Polski .
   Nowe władze BTSK w Bielsku wymówiły porozumienie wydawnicze z końcem 1985 roku. Przy współpracy z Oficyną
Wydawniczą Związku Podhalan wydaliśmy jeszcze dwa tomiki z serii Miniatury a pozostałe wydawnictwa, w tym obszerną
monografię liceum autorstwa Gustawa Studnickiego - już własnym sumptem.
   Z chwilą śmierci w 1988 roku Jerzego R. Jaglarza - grupa literacka NADSKAWIE przestała istnieć. Towarzystwo nadal
wydaje publikacje w tym także literaturę regionalną. Najnowszym wydawnictwem (2019) jest tomik Fraszek Tadeusza
Palecznego z Marcówki.
                                                                                                           /Zbigniew JURCZAK/