Chlopski Sztandar. Z.Jurczak 1986.

Strona 1

Chłopski Sztandar. /Z.Jurczak /
Pierwszy numer tygodnika "Chłopski Sztandar "ukazał się tuż przed wyborami do Sejmu w
1922 r. Okres początków II Rzeczpospolitej był w życiu politycznym Polski swoistą wojną
domową, której tragicznym symbolem był pierwszy prezydent Polski, prof. Gabriel
Narutowicz. Leżąca w zasięgu ręki władza, powodowała radykalizację ugrupowań, podział
dotychczasowych partii i powstawanie nowych. Dotyczyło to także dominującego w byłej
Galicji ruchu ludowego. Obok tworzącego kolejne gabinety PSL "Piast" Wincentego
Witosa, działało Polskie Stronnictwo Ludowe "Wyzwolenie" Stanisława Thugutta oraz
radykalne PSL "Lewica" Jana Stapińskiego. Stronnictwo to w wyborach w 1919 r.
wprowadziło do sejmu swoich posłów m.in. Józefa Putka, Józefa Sanojcę i Tadeusza
Seiba. W 1922 r. J.Stapiński zdecydowanie opowiada się za współpracą z poszukującą
koalicjanta PSL "Piast" W.Witosa .Doprowadza to do wykluczenia Stapińskiego z PSL
"Lewica" na Kongresie partii w Rzeszowie (27.08.1922r.).Jednocześnie Kongres
opowiedział się za współpracą z PSL "Wyzwolenie", wybrał prezesem stronnictwa dr
J.Putka i uznał tygodnik "Chłopski Sztandar" za swój naczelny organ.
   Tydzień wcześniej, 20 sierpnia 1922, z inicjatywy J.Putka, wójta Choczni, w tamtejszym
Domu Ludowym zostało zawiązane stowarzyszenie pod nazwą "Chłopskie Towarzystwo
Wydawnicze".Przewodniczącym stowarzyszenia został Józef Putek, zastępcą Andrzej
Zając, sekretarzem Tomasz Szczur, kasjerem Maksymilian Malata a członkami zarządu:
Tadeusz Seib, Śliwiński i pierwszy chłopski poseł jeszcze do galicyjskiego Sejmu we
Lwowie - Antoni Styła, teść J.Putka. Wpisowe wynosiło 100 a roczna składka 2000
ówczesnych marek polskich.
W niedzielę, 3 września 1922 r. ukazał sie pierwszy numer wydawanego przez
Towarzystwo tygodnika "Chłopski Sztandar". Redaktorem odpowiedzialnym został Józef
Sanojca, wydawcą de facto Józef Putek, administrację prowadził Stanisław Szczepański a
odbijano gazetę w drukarni "Sarmacja" w Krakowie.
    W rocznicę narodzin gazety, J.Putek pisał:
Kongres Lewicy Ludowej, odbyty w sali "Gwiazdy" w Rzeszowie w dniu 27 sierpnia 1922 r,
przyjął do wiadomości fakt, że w gminie Chocznia grono tamtejszych ludowców
postanowiło założyć tygodnik polityczny pod nazwą "Chłopski Sztandar" i uznał tygodnik
ten za organ "Lewicy Ludowej". Narodziny pisma odbywały się w niezwykle ciężkich
warunkach. Pismo trzeba było drukować w Krakowie, gdzie jednak nie znaleźliśmy lokalu
na pomieszczenie Redakcji i Administracji. Mimo to, nie tracąc fantazji, z kolegą Sanojcą
zredagowaliśmy pierwszy numer "Chłopskiego Sztandaru" na ławce na plantach
krakowskich. Następnego dnia, po wydrukowaniu gazety Sanojca osobiście numer
zaadresował i wyekspediował w świat, tak że już w dniu 3 września znalazła się gazeta w
rękach adresatów.(...)Pierwsza przyjemność, jaka nas spotkała na samym wstępie naszej
pracy, był dekret wojewody małopolskiego, odmawiający zatwierdzenia statutu
"Chłopskiego Towarzystwa Wydawniczego w Choczni".Skutkiem tego los pisma zawisł w
powietrzu. Na gwałt dopiero zgłosiłem wydawnictwo imieniem własnym w Dyrekcji policji i
ten tylko fakt uratował egzystencję pisma.(...)Na barki moje jako wydawcy spadły
znaczne długi, tak, że już różne "Alcybiadesy"cieszyły się, iż pójdę na bęben licytacyjny.
Szczęście jednak wydawnictwu sprzyjało. Dostaliśmy trochę ogłoszeń,(...)poseł Sanojca,
Seib i ja otrzymawszy diety związane z mandatem poselskim obracaliśmy je na sanację
finansową pisma, pomógł i Stanisław Szczepański. Prenumeratorów z każdym dniem
zaczęło przybywać, a w miarę ich przypływu rosła też otucha i zapał do dalszej pracy.
Jesteśmy zdaje się jedynym pismem, które oprócz siły pomocniczej, zajmującej się
adresowaniem pisma, żadnej biurokracji redakcyjnej nie utrzymujemy, starając się te

Strona 2

wszystkie czynności wykonywać bezinteresowną pracą posłów i życzliwych przyjaciół"
(cyt.).
Od pierwszego numeru tygodnik rozpoczął kampanię przedwyborczą. Zasięgiem swoim
obejmował Małopolskę od Białej (Bielsko Biała) na zachodzie po Lwów i Tarnopol na
wschodzie. Artykuły J.Sanojcy, T.Seiba, S.Szczepańskiego, J.Putka, porady prawne,
terminarz spotkań i wieców oraz tzw. okruszyny, czyli wiadomości gminnych
korespondentów, stanowiły pierwsze treści gazety. Do wyborów parlamentarnych 5
listopada 1922 r. zarejestrowana została wspólna lista (nr 3) kandydatów "Lewicy
Ludowej" i PSL "Wyzwolenie". Partie te miały największe poparcie w okręgach
wadowickim, krakowskim, tarnowskim, nowosądeckim, rzeszowskim, przemyskim,
samborskim. W powiatach wchodzących w skład tych okręgów "Chłopski Sztandar" miał
najwięcej czytelników i korespondentów. Na łamach gazety rozgorzała bezpardonowa
walka przedwyborcza. Stałe sprawozdania z wieców, demaskowanie opozycji, przykazania
dla wyborców w rodzaju: "Walcie chłopi trójek stosem, precz z Długoszem, precz z
Witosem! Niech drżą klechy, dobrodzieje, neutralni i złodzieje, a piastowcy i endeki niech
raz szczezną na wiek wieki! "(cyt.), karykatury i stały apel : "Jednajcie nowych
Czytelników, by rosła siła na wsteczników"(cyt.) - wypełniały każdy numer.
Po wyborze J.Sanojcy na posła, redakcję gazety objął Stanisław Szczepański. Od 13
numeru (03.12.1922r.) zaczęło ukazywać się "Kropidło", dodatek poświęcony nadużyciom
kleru.
W styczniu 1923 r, u senatora Hammerlinga w Brodach zostaje podpisany między
W.Witosem i S.Korfantym tzw.pakt lanckoroński, tworzący większościową koalicję Chjeno-
Piasta.
Interpelacje poselskie zamieszczane w tygodniku dotyczyły nie tylko spraw wyborców, ale
przede wszystkim polityki społecznej i gospodarczej rządu, zaangażowania posłów,
przestrzegania prawa. Kryzys polityczny i gospodarczy, zastraszająca dewaluacja marki
polskiej, nieudolne rządy "Chjeno-Piasta" - to wszystko znajdowało odbicie w treści
gazety. Za m.in. takie publikacje jak: "Niech żyje Piłsudski! Precz ze zdrajcą ludu-
Witosem!, "Rząd głodu, kija i prowokacji!", „Pytanie do Prezesa Rady Ministrów
Wincentego Witosa w sprawie nadużyć popełnionych przez sołtysa z Wierzchosławic
Wincentego Witosa." - autorstwa Józefa Putka - "Chłopski Sztandar" był w pierwszym roku
wydawania aż ośmiokrotnie konfiskowany!
Społecznymi redaktorami gazety byli także chłopi, działacze stronnictwa. Najaktywniejsi z
nich to Michał Stypuła z Tarnawy Dolnej, Wojciech Sitarz z Mucharza, Antoni Płaza z
Bestwinki, Jan Rosner z Wilamowic, Wojciech Rzędzian, Antoni Styła i inni. Ich publikacje
dotykały głównie spraw lokalnych, gminnych rad chłopskich, działalności stronnictwa. W
każdym numerze zdawano sprawę czytelnikom z pracy ich posłów, rozpatrywanych
interpelacji, ogłaszano też listę ofiarodawców na fundusz gazety. Swoje wierszowane
utwory polityczne zamieszczał rolnik z powiatu jasielskiego, Walenty Wołoszczyk.

PS. Luty 2013r. Taki był początek dziesięcioletniej edycji wydawanego na wsi tygodnika,
którego współcześni samorządowcy mogą jedynie pozazdrościć. Niestety "Chłopski
Sztandar", który budził świadomość społeczną wsi, został przez chłopów w III RP
zamieniony na kościelne feretrony.